Sáng kiến kinh nghiệm Phát huy tính tích cực của học sinh Lớp 2 qua việc rèn kĩ năng giải toán có lời văn

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Phát huy tính tích cực của học sinh Lớp 2 qua việc rèn kĩ năng giải toán có lời văn

1. THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 1.Tên sáng kiến: “Phát huy tính tích cực của học sinh lớp 2 qua việc rèn kĩ năng giải toán có lời văn”. 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn Toán lớp 2. 3. Tác giả: - Họ và tên: Cao Thúy An - Ngày sinh: 09/07/1993 - Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên trường Tiểu học Trường Thọ - Điện thoại: 0346581715 4. Đơn vị áp dụng sáng kiến: - Tên đơn vị: Trường Tiểu học Trường Thọ - Địa chỉ: xã Trường Thọ, huyện An Lão, thành phố Hải Phòng - Điện thoại: 02253.872.511 I. Mô tả giải pháp đã biết Chúng ta đều biết rằng môn toán có một vị trí hết sức quan trọng trong quá trình giáo dục. Bởi nó giúp học sinh khả năng tư duy lôgíc, phát triển các thao tác trí tuệ, trí thông minh, sự cần cù kiên nhẫn, sáng tạo đồng thời còn xây dựng cho các em những quan điểm tư tưởng tình cảm đúng đắn góp phần hình thành nhân cách tốt đẹp ở các em. Ngoài ra, nó còn có vai trò to lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết có căn cứ khoa học.Vì thế chúng ta có thể khẳng định rằng môn toán góp phần không nhỏ vào việc giáo dục học sinh thành con người phát triển toàn diện về mọi mặt, đồng thời trang bị cho các em những kiến thức cơ bản cần thiết để các em có những bước vững chắc đi vào đời. Qua dự giờ đồng nghiệp tôi thấy việc dạy học môn toán đã được giáo viên chú trọng song đôi khi giáo viên còn chạy theo nội dung, tiến trình tiết dạy nên cố gắng hướng dẫn toàn bộ các bài tập chủ yếu lên lớp hình thành kiến thức cho HS, thực hành rèn luyện kĩ năng qua hoạt động cả lớp hoặc cá nhân mỗi HS, qua làm bảng, nháp, bảng phụ, bảng lớp... HS được chiếm lĩnh kiến thức, thông qua kiến thức GV cung cấp học sinh tự thực hành làm các bài tập. Giáo viên đưa ra hệ thống những câu hỏi gợi mở dẫn dắt HS tìm hiểu vấn đề. HS tích cực suy nghĩ, trả lời câu hỏi giáo viên đưa ra, 1
2. phát hiện giải quyết vấn đề, thực hành rèn kĩ năng giải toán và thực hành tính. Kết quả là HS cũng đã thuộc bài, biết tính toán mà không quan tâm trong việc làm sao cho học sinh hiểu bài nhanh, vận dụng tốt kiến thức được học vào bài tập cho sâu và chắc. Bên cạnh đó hình thức tổ chức dạy học chưa phù hợp với nội dung bài dạy ,sử dụng đồ dùng dạy học còn chưa hiệu quả. Phương pháp dạy học còn dạy xuôi chiều, chưa phát huy được tính tích cực của học sinh, chưa làm cho học sinh hứng thú trong học Toán .Bản thân giáo viên khi dạy bài trong sách giáo khoa cố gắng thực hiện hết các bài tập mà chưa tổng hợp nội dung theo mạch kiến thức. Do chưa có phương pháp giảng dạy hợp lí vì vậy chất lượng học sinh đại trà còn chưa cao. Tiết học còn nặng nề. Học sinh khá, giỏi có lúc nhàm chán với kiến thức cơ bản được giáo viên nhắc lại nhiều lần. * Ưu điểm Cùng với các môn học khác ở bậc tiểu học, môn Toán có vai trò vô cùng quan trọng. Nó góp phần rèn luyện phương pháp suy luận, suy nghĩ đặt vấn đề và giải quyết vấn đề; góp phần phát triển óc thông minh, suy nghĩ độc lập, linh động, sáng tạo cho học sinh. Mặt khác, các kiến thức, kĩ năng môn toán ởTiểu học còn có nhiều ứng dụng trong đời sống thực tế. Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy ở các khối lớp 2, tôi thấy: Toán có lời văn có vị trí rất quan trọng trong chương trình Toán ở trường tiểu học. Các em được làm quen với toán có lời văn ngay từ lớp học, đặc biệt ở lớp 2 yêu cầu các em viết lời giải cho phép tính Có thể nói, đây quả thực là một khó khăn đối với học sinh khi học giải toán có lời văn. Đọc một đề toán đang còn là khó đối với các em vậy mà còn tiếp tục phải tìm hiểu đề toán, tóm tắt đề, đặt câu lời giải, phép tính, đáp số. Làm thế nào để học sinh hiểu được đề toán, viết được tóm tắt, nêu được câu lời giải hay, phép tính đúng. Điều đó đòi hỏi rất nhiều công sức và sự nỗ lực không biết mệt mỏi của người giáo viên đứng lớp . Qua kinh nghiệm của bản thân và học hỏi, trao đổi kinh nghiệm cùng đồng nghiệp, tôi đã rút ra được: “ Một số biện pháp rèn kỹ năng giải toán có lời văn lớp 2”để góp phầnnâng cao chất lượng dạy và học của nhà trường nói chung và đối với học sinh lớp 2 nói riêng. 2
3. * Hạn chế Trong thực tế giảng dạy ở Tiểu học hiện nay, việc dạy giải toán có lời văn đang là vấn đề cần nói đến nhiều. Đối với học sinh việc giải toán có lời văn gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều học sinh giải toán không có lời văn thì dễ dàng, chính xác nhưng khi giải toán có lời văn thì lúng túng bởi: Các em không có được phương pháp giải, đồng thời ngôn ngữ của các em chưa phát triển cao nên việc hiểu nội dung và yêu cầu của bài toán chưa được đầy đủ. Bên cạnh đó khả năng suy luận của học sinh tiểu học còn hạn chế dẫn đến việc giải toán có lời văn gặp rất nhiều khó khăn. + Vốn Tiếng Việt của các em còn hạn chế. Vì vậy khi gặp bài toán các em chưa biết tư duy phân tích để tìm lời giải rồi đưa về một bài toán hợp giải hoàn chỉnh yêu cầu của đề bài. Từ thực tế giảng dạy môn Toán như trên, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu và áp dụng có hiệu quả sáng kiến “Phát huy tính tích cực của học sinh lớp 2 qua việc rèn kĩ năng giải toán có lời văn.” II. Nội dung giải pháp đề nghị công nhận sáng kiến II.1. Nội dung giải pháp đề xuất Việc dạy toán ở tiểu học mà đặc biệt là ở lớp 2 được hình thành chủ yếu là thực hành, luyện tập thường xuyên được ôn tập, củng cố, phát triển vận dụng trong học tập và trong đời sống, giải toán có lời văn thường theo các hình thức sau: - Học sinh đọc đề bài 1, 2 lần. -Giáo viên tóm tắt lên bảng. - Sử dụng một vài câu hỏi gợi ý để trả lời - Giáo viên đặt câu hỏi: Bài toán cho biết gì?Ta phải đi tìm cái gì? Ta phải làm phép tính gì?Viết câu lời giải. - Học sinh lên bảng làm bài xong giáo viên kiểm tra, sửa chữa hoặc bổ sung. Chính cách dạy trên đã hạn chế khả năng tư duy của học sinh, không phát huy được năng lực cho các em trong việc giải toán. Vì vậy nên chất lượng của một số lớp đặc biệt là khối lớp 2 chưa được cao. Phần lớn khi các em đứng trước một bài toán các em chỉ đọc sơ sài 1, 2 lần đề bài rồi áp dụng các thao tác theo bài thầy giảng dạy để giải nên các em không hiểu hết các từ quan trọng trong bài toán để phân tích, suy luận tìm ra cách giải. Bởi vì toán có lời văn thì các em phải hiểu lời văn thì mới làm phép tính đúng. Khi làm phép tính thì 3
4. phải hiểu lời giải này trả lời cho câu hỏi nào, lý do chính đó đã làm cho các em tính sai. Bên cạnh đó còn cộng thêm vốn Tiếng Việt của các em còn hạn chế. Vì vậy khi gặp bài toán các em chưa biết tư duy phân tích để tìm lời giải rồi đưa về một bài toán hợp giải hoàn chỉnh yêu cầu của đề bài. Những lý do và nguyên nhân trên khiến các em rất lo sợ khi học toán đặc biệt là những bài toán có lời văn. Để khắc phục được tình trạng giải toán trên tôi tiến hành theo các biện pháp sau: Biện pháp 1: Sử dụng hệ thống câu hỏi gợi mở để rèn kĩ năng đọc và phân tích đề. Đối với dạng toán này yêu cầu HS tìm hiểu kĩ nội dung để hiểu rõ bài toán cho biết gì? Và hiểu một số từ, thuật ngữ “ hơn, nhiều hơn, tất cả -> ta tìm tổng” ; “còn lại, cho đi, bớt đi, -> tìm hiệu” từ đó các em có thể thuật lại vắn tắt, không cần đọc lại nguyên văn bài. VD: Trên bờ có số con vit, có vịt xuống ao, còn lại Ở bài này HS phải hiểu kĩ được từ “xuống ao” là bớt đi rồi thiết lập mối quan hệ giữa các giữ kiện khác “ trên bờ, còn lại”để hiểu sâu yêu cầu bài toán. VD(Bài 4/33): Mẹ mua về 26kg vừa gạo nếp vừa gạo tẻ, trong đó có 16kg gạo tẻ. Hỏi mẹ mua về bao nhiêu kg gạo nếp? Với bài toán này tôi giúp HS hiểu được cụm từ “vừa nếp vừa tẻ” có nghĩa là tất cả, “trong đó” là một phần trong 26kg từ đó đưa bài toán về dạng tìm số hạng trong một tổng để tìm kết quả. Biện pháp 2:Thực hiện tóm tắt bài toán sử dụng sơ đồ đoạn thẳng và tóm tắt bằng lời. Tóm tắt bài toán là một bước quan trọng ghi lại nội dung bài toán 1 cách ngắn ngọn, đầy đủ nhất các dữ kiện ( cái đã cho) và yêu cầu (cái cần tìm) của bài toán , nhìn vào tóm tắt ta có thể nêu lại bài toán. 4
5. Có nhiều cách tóm tắt đề toán nhưng với khả năng của HS lớp 2 tôi hướng dẫn HS tóm tắt bằng lời văn hoặc sơ đồ đoạn thẳng. Thời gian đầu các em chưa quen, tôi đặt những câu hỏi gợi mở để HS biết cách tóm tắt. a.Tóm tắt bài toán theo lời văn Hướng dẫn HS đi tìm các từ khóa có trong bài. + Bài toán cho biết gì? Từ khóa: “có, cho đi, bán đi, bớt đi”; + Bài toán hỏi gì? Từ khóa: “ còn lại, bao nhiêu, tất cả ..” để giúp các em viết được tóm tắt một cách dễ hiểu, ngắn gon. VD: (BT4/tr57) Cửa hàng có 13 xe đạp, đã bán 6 xe đạp. Hỏi của hàng còn lại mấy xe đạp? Cửa hàng có:13 xe đạp Đã bán : 6 xe đạp Còn lại : ? xe đạp b.Tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng Những bài toán có dạng nhiều hơn, ít hơn một số đơn vị thì tôi biểu thị các giá trị trong bài bằng đoạn thẳng dài hơn, ngắn hơn. VD: Hòa có 4 bông hoa, Bình có nhiều hơn Hòa 2 bông hoa. Hỏi Bình có bao nhiêu bông hoa? 4 bông hoa Hoà: ? bông hoa Bình 2bông hoa Biện pháp 3:Sử dụng các “từ khóa” trong việc hướng dẫn học sinh viết câu lời giải đúng. 5
6. Sau khi hướng dẫn HS tìm hiểu đề toán để xác định được cái đã cho và cái phải tìm, cần giúp HS lựa chọn phép tính thích hợp. Bên cạnh việc viết phép tính cho bài toán thì viết câu lời giải cho bài toán cũng là một trong những khó khăn đối với HS lớp 2. Chính vì vậy mà tùy đối tượng HS mà lựa chọn các cách hướng dẫn sau: Cách 1: Dựa vào câu hỏi của bài rồi bỏ bớt từ “Hỏi”; thay từ “mấy”, “ bao nhiêu” bằng từ “số”; Bỏ dấu hỏi chấmrồi thêm từ “ là” để có câu lời giải. VD: (BT4/tr57) Cửa hàng có 13 xe đạp, đã bán 6 xe đạp. Hỏi cửa hàng còn lại mấy xe đạp? Bài giải Cửa hàng còn lại số xe đạp là: 13 – 6 = 7 ( xe đạp) Đáp số: 7 xe đạp Cách 2: Ở mỗi dạng bài cụ thể tôi để cho các em suy nghĩ, thảo luận theo bàn, theo nhóm để tìm ra câu lời giải đúng và hay phù hợp với bài toán. VD: Lớp 2a5 có 22 học sinh nam và 15 học sinh nữ. Tính số học sinh lớp 2a5? Trong câu hỏi của bài toán này “Tính số học sinh lớp 2a5?” tôi cho HS suy nghĩ, thảo luận nhóm phân tích từ khóa “ Tính” = “Hỏi” để đưa câu lời giải đúng. Đây là từ khóa ít gặp trong các bài toán giải. Bài giải Số học sinh lớp 2a5 có là: 22 + 15 = 37 ( học sinh) Đáp số: 37học sinh Biện pháp 4.Kiểm tra lại bài toán. -HS tự kiểm tra, đánh giá bài của mình và của bạn bằng cách đổi chéo vở để kiểm tra kết quả cho nhau( Dựa trên kết quả đúng mà GV đã đưa ra nhận xét). II.2. Tính mới, tính sáng tạo - Giáo viên cần rèn luyện nâng cao năng lực chuyên môn của mình. Lớp 2 là giai đoạn được hình thành chủ yếu là thực hành, luyện tập thường xuyên, luyện tập, củng cố, phát triển, vận dụng trong học tập. Do vậy, nâng cao chất lượng giải toán có 6
7. lời văn giữ một vai trò rất quan trọng. Cũng như các môn học khác còn góp phần hình thành và rèn luyện các phẩm chất, đức tính cẩn thận cho học sinh, đồng thời hình thành phong cách học tập, làm việc có suy nghĩ, có kế hoạch, có kiểm tra, có tinh thần hợp tác và sáng tạo. - Để nâng cao chất lượng dạy học Toán có lời văn cho học sinh lớp 2 trước hết người thầy phải có chuyên môn vững vàng, phải tự học, tự bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao năng lực chuyên môn, tự làm giàu vốn kiến thức và điều quan trọng là phải biết rèn cho học sinh tiếp cận vấn đề. Hệ thống kiến thức phải chặt chẽ đảm bảo tính sư phạm, phân bố thời gian hợp lí, hệ thống câu hỏi được chọn lọc, trình bày bảng khoa học, dễ hiểu Có như vậy người giáo viên mới chủ động trong từng bài dạy giúp học sinh thực sự say mê khi giải toán có lời văn. - Tổ chức giờ học sao cho mọi học sinh đều được hoạt động một cách chủ động, tự lực trong mọi khâu để đạt được kết quả cao nhất. Giáo viên cần tổ chức các hoạt động học tập sao cho mọi đối tượng học sinh trong lớp đều hoạt động một cách tích cực, hứng thú, có hiệu quả cao nhất. Giáo viên phải nắm vững đối tượng học sinh của lớp mình để có kế hoạch bài học phù hợp, hệ thống câu hỏi gợi mở phù hợp với học sinh. Sau mỗi bài giải, Giáo viên cho học sinh nhận xét mức độ của bài làm. + Bài giải đúng chưa? + Từng phần có gì chưa được? Sửa thế nào? + Có thể cho học sinh nêu lại cách giải bài toán đó. Mặc dù phân loại được các đối tượng học sinh, giáo viên cũng cần lưu ý thường xuyên phối hợp với các tiết học khác tạo cho học sinh tự tin, mạnh dạn, sáng tạo, biết bày tỏ ý kiến của mình, thực hiện tốt các bước khi giải toán.Có như vậy giờ học mới nhẹ nhàng và học sinh đạt kết quả cao. Thực hiện tốt các biện pháp đã đề ra.Mỗi lời giải toán có lời văn của học sinh đạt kết quả cao nhất yêu cầu học sinh có câu lời giải ngắn gọn, đủ ý, phép tính chuẩn xác, trình bày khoa học, đúng dạng bài. Muốn vậy giáo viên cần thực hiện tốt các biện pháp đã đề ra, chắc chắn học sinh sẽ nâng cao được chất lượng giải toán có lời văn nói riêng và chất lượng học toán nói chung góp phần nâng cao kết quả học tập. 7
8. II.3. Khả năng áp dụng, nhân rộng Trên đây là một biện pháp tôi đã mạnh dạn đưa vào giảng dạy. Từ thực tế đàu năm lớp tôi học sinh còn nhiều em giải toán kém, rất ngại làm các bài toán có lời văn nhưng đến nay, tôi thấy học sinh lớp mình thực sự say mê giải toán và tôi đã thu được nhiều kết quả đáng kể. Học sinh đã thể hiện được vai trò của mình trong tiết toán một cách chủ động, tích cực. Bằng những giải pháp thiết thực, dễ áp dụng trên tôi nghĩ không chỉ có tác dụng với học sinh lớp tôi hay học sinh lớp 2 của trường Tiểu học Trường Thọ mà có thể áp dụng trong dạy học các môn học khác cho học sinh các trường Tiểu học nói chung. II.4. Hiệu quả, lợi ích thu được Các phương pháp nêu trên tôi đã vận dụng vào các tiết dạy của mình. Các phương pháp đều được vận dụng linh hoạt, phù hợp với thực tiễn của trường, của lớp và phù hợp với năng lực học sinh. Tôi thấy kết quả đã có những chuyển biến nhất định. Học sinh yếu toán có lời văn ban đầu rất sợ học toán nhưng dần dần học được và yêu thích học toán hơn. Đây là một vài kinh nghiệm mà tôi đã rút ra được trong quá trình nghiên cứu, giảng dạy nên sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi xin trao đổi và mong nhận được sự đóng góp, nhận xét giúp đỡ của các cấp lãnh đạo, các bạn đồng nghiệp để chúng ta cùng nâng cao chất lượng giảng dạy môn toán nói riêng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh hiện nay. An Lão, ngày 18 tháng 12 năm 2020 NGƯỜI THỰC HIỆN Cao Thúy An 8