Sáng kiến kinh nghiệm Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học giải toán có lời văn ở Lớp 4

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học giải toán có lời văn ở Lớp 4

1. Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4 THễNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 1. Tờn sỏng kiến: Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4. 2. Lĩnh vực ỏp dụng sỏng kiến: Mụn Toỏn lớp 4. 3. Tỏc giả: - Họ và tờn: Vũ Lan Anh - Ngày sinh: 03/01/1975 - Chức vụ: Giỏo viờn - Đơn vị cụng tỏc: Tiểu học Trường Thọ - Điện thoại: 0376612792 4. Đơn vị ỏp dụng sỏng kiến: - Tờn đơn vị: Tiểu học Trường Thọ - Địa chỉ: xó Trường Thọ, huyện An Lóo, tp Hải Phũng I. Mụ tả giải phỏp đó biết I.1. Ưu điểm Toán học – chiếc chìa khoá mở mọi lĩnh vực của cuộc sống. Thế hệ trẻ là lực lượng chính tiếp thu và phát triển toán học. Ngay từ bậc Tiểu học cần chú ý phát triển nhân tài, chuẩn bị thế hệ tiếp thu khoa học kĩ thuật một cách thông minh, sáng tạo. Nội dung dạy giải toán có lời văn ở lớp 4 mở đầu cho giai đoạn học tập sâu hơn bậc tiểu học. Thể hiện ở rõ là nội dung dạy học toán có lời văn ở lớp 4 đã kế thừa, bổ sung và phát triển nội dung dạy học toán có lời văn ở lớp 1, 2, 3. Chẳng hạn, học sinh được tiếp tục giải các bài toán bằng một phép tính liên quan đến ý nghĩa các phép tính cộng, trừ, nhân, chia với các số tự nhiên có nhiều chữ số hoặc với các phân số, tiếp tục giải các bài toán chủ yếu có không quá 3 bước tính, làm quen với các bài toán giải theo các bước hoặc công thức giải được và tiếp cận các bài toán đa dạng đòi hỏi cách giải phải linh hoạt, suy nghĩ sáng tạo hơn. Đa số học sinh thớch học mụn toỏn nhà trường trang bị tương đối đầy đủ đồ dựng cho dạy học toỏn. Học sinh cú đầy đủ phương tiện học tập. Bằng một số biện pháp thiết thực giáo viên giúp học sinh đọc, phân tích, xác định đúng các dạng toán điển hình ở lớp 4 từ đó tìm ra cách giải phù hợp. Đây cũng chính là hành trang giúp các em học tốt các môn học khác. Tìm ra một những giải pháp hay giúp học sinh biết cách tự tóm tắt bài toán bằng cách ghi ngắn gọn hoặc bằng sơ đồ, hình vẽ,... Biết giải và trình bày bài giải các bài toán có đến 3 bước tính, trong đó có các bài toán : Tìm số trung bình cộng, tìm hai số biết tổng và hiệu hai số đó, tìm hai số biết tổng (hiệu) và tỉ số hai số đó. I.2. Hạn chế Người viết: Vũ Lan Anh - Giỏo viờn Trường Tiểu học Trường Thọ, An Lóo, Hải Phũng 1
2. Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4 Trong thực tế giảng dạy ở Tiểu học hiện nay, việc dạy giải toán hợp có văn đang là vấn đề cần nói đến nhiều. Đối với học sinh việc giải toán có văn gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều học sinh giải toán không có văn thì dễ dàng, chính xác nhưng khi giải toán có văn thì lúng túng bởi: + Các em không có đựơc phương pháp giải, đồng thời ngôn ngữ của các em chưa phát triển cao nên việc hiểu nội dung và yêu cầu của bài toán chưa được đầy đủ. Bên cạnh đó khả năng suy luận cuả học sinh Tiểu học còn hạn chế dẫn đến việc giải toán có văn của các em còn gặp rất nhiều khó khăn. + Chương trình Toán lớp 4 được xây dựng theo 4 mảng kiến thức: - Nội dung về số học - Nội dung đại lượng, đo đại lượng - Nội dung các yếu tố hình học - Nội dụng giải bài toán có lời văn. Nội dung chủ yếu của các bài toán có lời văn ở lớp 4 là: - Tiếp tục giải các bài toán đơn, bài toán hợp có dạng đã học ở lớp 1, 2, 3 đặc biệt với các bài toán liên quan đến phép tính trên phân số và các số đo đại lượng mới học ở lớp 4. - Giải toán về "Tìm số trung bình cộng" - Giải toán về “ Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó” - Giải bài toán về "Tìm hai số khi biết tổng (hiệu) và tỉ số của hai số đó". - Giải bài toán có nội dung hình học. - Một số bài toán khác như: "Tìm phân số của một số, bài toán liên quan đến biểu đồ, ứng dụng của tỉ lệ bản đồ, toán trắc nghiệm". Việc giải toán hợp có văn ở Tiểu học đối với giáo viên không phải là việc khó khăn phức tạp. Vấn đề quan trọng là phải hướng dẫn như thế nào (dạy thế nào?) để học sinh có được bài giải đó. Đây là vần đề giáo viên Tiểu học còn đang khó khăn và lúng túng. Nhìn vào nội dung chương trình trên chúng ta thấy các dạng toán giải ở lớp 4 tương đối nhiều mà lại là những dạng toán mới với học sinh vì vậy một số em còn nhầm lẫn giữa các dạng toán dẫn tới việc lúng túng và còn giải sai. Nhiệm vụ rèn cho học sinh lớp 4 thực sự có kĩ năng, thói quen giải các dạng toán là vô cùng cần thiết. Nên việc hình thành và phát triển kĩ năng giải toán cho học sinh đòi hỏi chúng ta - mỗi người giáo viên - phải biết đổi mới phương pháp dạy học đặc biệt tránh phương pháp dạy học thụ động và nâng cao hiệu quả phương pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động của người học. Nhận thức rõ điều này tôi đã tiến hành nghiên cứu một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy giải toán có lời văn ở lớp 4 với mong muốn giúp các em có kĩ năng giải toán ngày một tốt hơn. Người viết: Vũ Lan Anh - Giỏo viờn Trường Tiểu học Trường Thọ, An Lóo, Hải Phũng 2
3. Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4 Toán có lời văn ở Tiểu học ta thấy các loại toán điển hình có ưu thế. Phần toán này được giải quyết phần lớn ở lớp 4 trên tập số tự nhiên. Việc dạy các dạng toán điển hình ở lớp 4 rất quan trọng vì nó là cơ sở, nền tảng cho việc dạy học giải toán này trên tập số hữu tỉ dương lớp 5. Đó chính là lí do thức đẩy tôi nghiên cứu và tìm hiểu: Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4. II. Nội dung giải phỏp đề nghị cụng nhận sỏng kiến II.1. Nội dung giải phỏp đề xuất 1. Cỏc phương phỏp chủ yếu 1.1. Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề Với phương pháp này giáo sử dụng với mục đích giúp đỡ, gợi mở, dẫn dắt học sinh tìm ra cách giải bài toán. Giáo viên chú ý vấn đề đưa ra phải mâu thuẫn khiến học sinh phải tìm tòi, suy nghĩ, phát hiện cách giải quyết vấn đề. VD: Giáo viên nêu vấn đề cần giải quyết như sau: 2 Một rổ có 12 quả cam. Hỏi số cam trong rổ là bao nhiêu quả cam? 3 2 - Cả lớp suy nghĩ tìm số cam trong rổ. 3 2 1 - Có học sinh sẽ tự phát hiện được muốn tìm số cam trong rổ cần tìm số cam 3 3 trong rổ: 12 : 3 = 4 (quả) 2 - Vậy số cam trong rổ là: 4 x 2 = 8 (quả cam) 3 - Sau đó giáo viên có thể cho học sinh thực hiện phép tính: ( 12 : 3 ) x 2 = 8 (quả) 2 2 - Từ đó học sinh tự phát hiện: Muốn tìm của 12 ta lấy 12 x 3 3 Giáo viên chỉ cần nêu vấn đề, học sinh dựa trên những kiến thức đã học tự tìm cách giải quyết vấn đề. Sau đó giáo viên xác lập quan hệ các mối liên quan giúp học sinh tìm ra kiến thức, cách giải bài tập. 1.2. Phương pháp sơ đồ đoạn thẳng ở lớp 4 phương pháp này thường được sử dụng đối với các dạng bài toán “ Tìm hai số khi biết tổng (hiệu) và tỉ số của hai số”. Khi sử dụng phương pháp này giáo viên cần tạo cho học sinh kĩ năng dùng các đoạn thẳng thay thế cho số (số đã cho, phải tìm trong bài toán) để minh hoạ cho mối quan hệ các đại lượng trong bài toán. Học sinh phải biết chọn độ dài các đoạn thẳng và sắp xếp các đoạn thẳng đó một cách thích hợp để dễ dàng nhận thấy mối quan hệ và phụ thuộc giữa các đại lượng, tạo một hình ảnh cụ thể giúp học sinh các em suy nghĩ tìm tòi cách giải. Người viết: Vũ Lan Anh - Giỏo viờn Trường Tiểu học Trường Thọ, An Lóo, Hải Phũng 3
4. Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4 VD: Bài 3 /151: Một cửa hàng có số gạo nếp ít hơn số gạo tẻ là 540 kg. Tính số 1 gạo mỗi loại, biết rằng số gạo nếp bằng số gạo tẻ ? 4 Với bài toán này học sinh cần vẽ sơ đồ như sau. Tóm tắt: ? kg Gạo tẻ ? kg 540 kg gạo Gạo nếp Khi vẽ được sơ đồ học sinh sẽ nhận ra ngay, 540 kg tương ứng với 3 phần bằng nhau trên sơ đồ. Từ đó học sinh tìm ra giá trị của một phần. Vậy khi học sinh nắm chắc cách giải toán bằng sơ đồ. Khi gặp những bài toán chỉ cho tóm tắt bằng sơ đồ, học sinh có thể giải được mà không cần có đề toán chi tiết. 1.3. Phương pháp luyện tập, củng cố VD: Bài 3/177: Một thửa ruộng hình chữ nhật có chiều dài 120 m, chiều rộng bằng 2 chiều dài. Người ta cấy lúa ở đó, tính ra cứ 100 m 2 thu hoạch được 50 kg thóc. Hỏi 3 đã thu được ở thửa ruộng đó bao nhiêu tạ thóc ? Với bài toán giải tổng hợp nhiều kiến thức như bài toán trên. Sau khi học sinh giải, giáo viên cần củng cố và chốt tất cả các kiến thức có liên quan như: - Cách tìm một phần mấy của một số ? - Cách tính diện tích hình chữ nhật ? - Cách tính số sản lượng thu hoạch trên một đơn vị diện tích. - Cách đổi đơn vị đo khối lượng. Tóm lại: Để giải quyết được bài toán trên học sinh phải vận dụng nhiều kiến thức đã học có liên quan. Chính vì vậy thông qua bài toán giáo viên không chỉ chú ý đến cách giải mà cần củng cố tất cả các kiến thức có liên quan. Trên đây chỉ là những phương pháp thường được sử dụng khi dạy toán có lời văn ở lớp 4. Song để giờ dạy có hiệu quả giáo viên cần linh hoạt sử dụng nhiều phương pháp khác với mục đích : gợi mở, dẫn dắt HS tìm ra cách giải bằng những hiểu biết và những kiến thức đã học. Có như vậy người thầy mới thực sự là người tổ chức, phát huy tính chủ động, sáng tạo, tích hoá của học sinh, thực hiện yêu cầu đổi mới hiện nay. 2. Một số giải phỏp 2.1. Giáo viên phải nắm vững nội dung chương trình toán 4 nói chung và nội dung các bài toán có lời văn nói riêng Giai đoạn các lớp 4, 5 được coi là giai đoạn học tập sâu (so với giai đoạn lớp 1, 2, 3) giai đoạn này, học sinh vẫn học tập các kiến thức và kĩ năng cơ bản của môn Toán nhưng ở mức sâu hơn, khái quát hơn, tường minh hơn. Nhiều nội dung Toán học Người viết: Vũ Lan Anh - Giỏo viờn Trường Tiểu học Trường Thọ, An Lóo, Hải Phũng 4
5. Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4 có thể coi là trừu tượng, khái quát đối với học sinh ở giai đoạn các lớp 1, 2, 3 thì đến các lớp 4, 5 lại trở nên cụ thể, trực quan và được dùng làm chỗ dựa (cơ sở) để học các nội dung mới. Do đó, tính trừu tượng khái quát của nội dung môn Toán ở các lớp 4, 5 nâng lên một bậc (so với các lớp 1, 2, 3). Toán có lời văn là một trong 4 nội dung kiến thức rất quan trọng trong chương trình toán 4. Cũng như ở các lớp trước, nội dung dạy học giải toán có lời văn ở lớp 4 được xây dựng theo định hướng chủ yếu giúp học sinh rèn luyện phương pháp giải toán (phân tích đề toán, tìm cách giải bài toán), giúp học sinh có khả năng diễn đạt (nói và viết) khi muốn nêu tình huống trong bài toán, trình bày được "cách giải" bài toán, biết viết "câu lời giải" và "phép tính giải" .... Các bài toán có lời văn trong toán 4 có xu hướng giải tính phức tạp và "độ khó" quá mức với học sinh, đồng thời hạn chế các bài toán mang tính "đánh đố" học sinh hoặc có cách giải áp đặt, giải cần đến nhiều "mẹo mực" mới giải được (có thể có những bài cần nâng cao hơn, nhưng sẽ đưa vào các loại sách tham khảo khác ngoài sách giáo khoa). Trong toán 4, nội dung dạy học giải toán có lời văn được sắp xếp hợp lý, đan xen phù hợp với quá trình học tập các mạch số học, hình học, đại lượng và độ đại lượng. Chẳng hạn, khi học tới "Phân số" trong sách có những bài toán có lời văn liên quan đến phép tính với phân số như: 3 Bài 3/127: Một xe ôtô giờ đầu chạy được quãng đường, giờ thứ hai chạy được 8 2 quãng đường. Hỏi sau 2 giờ ôtô chạy được bao nhiêu phần của quãng đường. 7 - Nội dung các bài toán có lời văn trong toán 4 có "chất liệu" phong phú, cập nhật với thực tiễn và có hình thức thể hiện đa dạng hơn, hấp dẫn học sinh. Chẳng hạn: + Có dạng bài toán phản ánh một số mối quan hệ số học như "Tìm số TBC của nhiều số", "Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó".... Khi giải các bài toán dạng này, học sinh thường được thực hiện theo một quy trình (các bước) rõ ràng (có thể thực hiện giải với sự trợ giúp của sơ đồ, theo quy tắc dưới dạng công thức...) + Có dạng bài toán bổ sung tiếp nối từ lớp 3 như bài toán "Tìm phân số của một số", có bài toán thể hiện dưới dạng biểu đồ, qua bảng số liệu, có bài được xây dựng từ "ứng dụng của tỉ lệ bản đồ" (Phần tỉ lệ bản đồ) .... Tiếp lên trên có những bài toán được thể hiện sinh động qua những bức ảnh gây hứng thú cho học sinh như hình ảnh Hồ Gươm, tượng đài Vua Lê Thái Tổ, tranh vẽ bản đồ nước Việt Nam, có một số bài toán được thể hiện dưới dạng "trắc nghiệm" giúp học sinh phát triển năng lực giải toán phù hợp với xu hướng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh hiện nay. Khi giải các bài toán có lời văn cần có cách giải linh hoạt, không áp đặt để học Người viết: Vũ Lan Anh - Giỏo viờn Trường Tiểu học Trường Thọ, An Lóo, Hải Phũng 5
6. Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4 sinh tự lựa chọn cách giải câu trả lời, phép tính phù hợp (không nhất thiết lúc nào cũng giải theo trình tự như giải bài toán có lời văn thông thường) Nắm vững nội dung của một bài toán 4 nói chung và nội dung các bài toán có lời văn nói riêng sẽ giúp giáo viên lựa chọn đúng phương pháp, có hình thức dạy học phù hợp để giúp học sinh nâng cao chất lượng giải toán có lời văn. 2.2. Giúp học sinh nắm vững phương pháp giải một dạng toán cụ thể Khi đứng trước một bài toán có lời văn để dạy cho học sinh nói chung và học sinh lớp 4 nói riêng thi giáo viên phải xoay sở, suy nghĩ tìm tòi như thế nào để tìm cách giải sau đó trình bày lời giải một cách chuẩn xác, rút ra được những kinh nghiệm cần thiết. Vậy giáo viên phải tìm tòi đổi mới phương pháp giảng dạy, đổi mới phương pháp rèn luyện kĩ năng giải toán cho học sinh. Để đổi mới phương pháp dạy học, trước hết giáo viên phải nắm vững các dạng toán, nắm vững nội dung sách giáo khoa nắm vững yêu cầu về kiến thức, kĩ năng của môn học. Ví dụ: Một trong các dạng toán điển hình ở lớp 4 là "Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó". VD: Bài 1/ 47 Toán 4 Tuổi bố và tuổi con cộng lại được 58 tuổi. Bố hơn con 38 tuổi. Hỏi bố bao nhiêu tuổi, con bao nhiêu tuổi? Khi học sinh giải bài toán này các em đã nắm được các bước giải của dạng toán nên giáo viên cần giúp học sinh xác định được bài toán này thuộc dạng toán nào? Đâu là tổng? Đâu là hiệu? Hai số cụ thể trong bài là gì ? Khi đó chắc chắc học sinh sẽ tìm đúng cách giải và giải đúng bài toán. Tuy nhiên cũng có những bài toán đề bài thường phát biểu về hiệu hai số (hoặc tổng, tỉ số của hai số) dưới nhiều hình thức khác nên khi giải các bài toán đó giáo viên cần giúp học sinh đọc kĩ đề bài, xác định cụ thể các dữ liệu của bài để tìm cách giải chính xác nhất. + Bài 3/148: Tổng của hai số bằng số lớn nhất có hai chữ số. Tỉ số của hai số 4 bằng . Tìm hai số đó. 5 Khi gặp bài toán này, ngoài việc xác định dạng toán, cách giải, học sinh phải tìm được cụ thể tổng của hai số cụ thể là bao nhiêu thì mới có thể giải được bài toán. Như vậy để nâng cao chất lượng học giải toán có lời văn cho học sinh lớp 4 là phải làm thế nào giúp học sinh lựa chọn các kiến thức có liên quan mật thiết với nhau, học sinh chẳng những hiểu mà còn đạt được những kỹ năng, kỹ xảo thực hành giải toán cũng như phát triển ngôn ngữ tạo thành một thói quen học tập tích cực cho học sinh. 2.3. Cần chú ý dạy "tóm tắt" bài toán cho học sinh Người viết: Vũ Lan Anh - Giỏo viờn Trường Tiểu học Trường Thọ, An Lóo, Hải Phũng 6
7. Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4 "Tóm tắt" bài toán là một khâu hết sức quan trọng khi giải toán có lời văn. Học sinh "tóm tắt" đúng, đủ, ngắn gọn có nghĩa là các em đã hiểu bài toán cho biết gì? yêu cầu gì? Khi "tóm tắt" bài toán, học sinh có thể tóm tắt bằng lời hoặc bằng sơ đồ đoạn thẳng (đối với các bài toán về mối quan hệ "tổng hiệu, tổng - tỷ, hiệu - tỷ" nên dùng tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng). Mục đích của "Tóm tắt" bài toán là phân tích đề toán để làm rõ giả thiết (Bài cho biết gì) và kết luận (Bài toán hỏi gì?) của bài toán, thu gọn bài toán theo giả thiết, kết luận của bài toán rồi từ đó tìm ra cách giải bài toán một cách hợp lý. Bởi vậy, dạy tóm tắt bài toán trước khi giải bài toán là hết sức cần thiết. Tuy vậy không nhất thiết bắt buộc phải viết "tóm tắt" vào phần trình bày bài giải). Riêng các bài toán có mối quan hệ số học "tổng (hiệu) và tỉ số" như đã nêu thì cần phải vẽ sơ đồ đoạn thẳng (nếu dùng sơ đồ để giải vào phần trình bày bài giải). VD: Bài 2/148: Một người đã bán được 280 quả cam và quýt, trong đó số cam 2 bằng số quýt. Tìm số cam, số quýt đã bán? 5 Khi học sinh đọc, phân tích đề học sinh có thể tóm tắt: ? quả Số quả cam ? quả Số quả quýt 280 quả Từ việc tóm tắt đúng bài toán, học sinh sẽ xác định đúng dạng bài và các bước giải bài toán đó. Như vậy "tóm tắt" một bài toán là một khâu quan trọng, không thể thiếu khi dạy giải toán có lời văn. 2.4. Thực hiện nâng cao hiệu quả dạy giải toán có lời văn ở tất cả các khối lớp - Chương trình môn toán ở tiểu học được chia làm 2 giai đoạn: Giai đoạn các lớp 1, 2, 3 được coi là giai đoạn học tập cơ bản vì ở giai đoạn này học sinh được chuẩn bị những kiến thức cơ bản, những kĩ năng cơ bản nhất. Giai đoạn các lớp 4, 5 được coi là giai đoạn học tập sâu. Giai đoạn này học sinh được học tập các kiến thức, kĩ năng cơ bản của môn Toán ở mức độ sâu hơn, khái quát hơn, tường minh hơn. Các bài toán có lời văn ở lớp 4 là các bài toán được bổ sung mở rộng, hoàn chỉnh một số bài toán ở lớp 3. Cấu trúc các bài toán có lời văn được sắp xếp hợp lý (từ dễ - khó) mở rộng theo vòng số, đan xen giữa các mạch kiến thức. Chính vì thế khi giải các bài toán có lời văn ở lớp 4 dù bài toán có đến 3 hay 4 bước tính thì cần làm tốt các bài toán đơn đã học ở lớp 1, 2, 3. Ví dụ: Bài 4/ 68 Toán 4: Một sân vận động hình chữ nhật có chiều dài 180 m, chiều rộng bằng nửa chiều dài. Tính chu vi và diện tích sân vận động đó? Người viết: Vũ Lan Anh - Giỏo viờn Trường Tiểu học Trường Thọ, An Lóo, Hải Phũng 7
8. Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4 Như vậy để thực hiện tìm được chu vi hay diện tích sân vận động hình chữ nhật thì học sinh phải thực hiện bước tìm chiều rộng của sân vận động đó. Đây chính là kiến thức, là kỹ năng giải toán có lời văn ở lớp 3 mà các em đã được học .... Tóm lại: Toán có lời văn trong chương trình toán ở tiểu học được sắp xếp theo cấu trúc hợp lý, chặt chẽ. Muốn dạy toán có lời văn ở lớp 4 đạt kết quả cao yêu cầu mỗi giáo viên cần dạy tốt các bài toán có lời văn ở các lớp 1, 2, 3 bởi đó là cơ sở, là tiền đề giúp học sinh lớp 4 giải toán có lời văn đúng chính xác, có chất lượng cao. 2.5. Cần chú ý khâu trình bày bài giải cho khoa học - Trình bày bài giải là khâu cuối cùng khi làm một bài toán có lời văn. Nhiều giáo viên khi lên lớp không chú ý đến khâu này nên kết quả bài làm của học sinh thường chưa đạt được như mong muốn. Muốn vậy khi dạy giải toán có lời văn, giáo viên cần lưu ý cho học sinh cách trình bày bài giải sao cho chính xác, khoa học... giáo viên cần dự kiến những sai lầm học sinh có thể mắc phải khi giải toán để từ đó có biện pháp kịp thời giúp học sinh hiểu và sửa sai cũng như tránh sai sót khi giải toán. Giáo viên cần xây dựng được câu hỏi đánh giá kiến thức kĩ năng của từng đối tượng học sinh và có câu hỏi phát hiện học sinh có khả năng giải toán, phát hiện sai lầm của học sinh trong quá trình giải toán... từ đó giúp học sinh biết vận dụng kiến thức toán học để trình bày bài sao cho chuẩn mực nhất. Ví dụ: Khi trình bày bài toán dạng "Hiệu – tỉ" học sinh phải chú ý tóm tắt bài bằng sơ đồ đoạn thẳng khi giải bài đó. Cũng như hình thức trình bày câu lời giải sao cho ngắn gọn khoa học. Căn cứ câu lời giải và phép tính tương ứng để xác định đơn vị đo cho chính xác. Mỗi bài toán giải song cần đọc kỹ câu hỏi để ghi đáp số cho đầy đủ nhất tránh trường hợp bài toán có hai hoặc ba đáp số mà các em chỉ ghi mỗi đáp số là kết quả cuối cùng của bài toán đó. Như vậy khâu trình bày bài toán có lời văn có vai trò rất quan trọng khi giải toán, bởi đây là kết quả cuối cùng đánh giá bài làm của học sinh. Vì vậy mỗi giáo viên cần quan tâm thực sự đến vấn đề hướng dẫn học sinh trình bày bài giải. Trên đây là một số biện pháp mà tôi đã và đang thực hiện trong quá trình giảng dạy toán có lời văn ở lớp tôi chủ nhiệm. Các biện pháp này đã góp phần nâng cao chất lượng giải toán có lời văn của học sinh nói riêng và chất lượng học toán nói chung. II.2. Tớnh mới, tớnh sỏng tạo - Giáo viên cần rèn luyện nâng cao năng lực chuyên môn của mình.Lớp 4 là giai đoạn gần cuối bậc tiểu học. Do vậy nâng cao chất lượng giải toán có lời văn giữ một vai trò quan trọng. Cũng như các môn học khác còn góp phần hình thành và rèn luyện các phẩm chất, đức tính cẩn thận cho học sinh, đồng thời hình thành phong cách học tập, làm việc có suy nghĩ, có kế hoạch, có kiểm tra, có tinh thần hợp tác và sáng tạo. Để nâng cao chất lượng dạy học toán có lời văn cho học sinh lớp 4 trước hết người thầy phải có chuyên môn vững vàng, phải tự học, tự bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao năng lực chuyên môn, tự làm giàu vốn kiến thức và điều quan trọng là phải Người viết: Vũ Lan Anh - Giỏo viờn Trường Tiểu học Trường Thọ, An Lóo, Hải Phũng 8
9. Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4 biết rèn cho học sinh tiếp cận vấn đề. Hệ thống kiến thức phải chặt chẽ đảm bảo tính sự phạm, phân bố thời gian hợp lý, hệ thống câu hỏi được chọn lọc, trình bày bảng khoa học, dễ biểu... Có như vậy người giáo viên mới chủ động trong từng bài dạy giúp học sinh thực sự say mê khi giải toán có lời văn. - Tổ chức giờ học sao cho mọi học sinh đều được hoạt động một cách chủ động, tự lực trong mọi khâu để đạt kết quả cao nhất. Giáo viên cần tổ chức các hoạt động học tập sao cho mọi đối tượng học sinh trong lớp đều hoạt động một cách tích cực, hứng thú có hiệu quả cao. Giáo viên phải nắm vững đối tượng học sinh lớp mình để có kế hoạch bài học phù hợp, hệ thống câu hỏi gợi mở phù hợp với học sinh. Sau mỗi bài giải, giáo viên cho học sinh nhận xét mức độ của bài làm. + Bài giải đúng chưa ? + Từng phần có gì chưa được ? sửa thế nào ? + Có thể cho học sinh nêu lại cách giải bài toán đó. Mặc dù phân loại được các đối tượng học sinh, giáo viên cũng cần lưu ý thường xuyên phối hợp với các tiết học khác tạo cho học sinh sự tự tin, mạnh dạn, sáng tạo, biết bày tỏ ý kiến của mình, thực hiện tốt các bước khi giải toán có như vậy giờ học mới nhẹ nhàng và học sinh đạt kết quả cao. -Thực hiện tốt các biện pháp đã đề ra.Mỗi bài giải toán có lời văn của học sinh đạt kết quả cao nhất yêu cầu học sinh có câu lời giải ngắn gọn, đủ ý, phép tính chuẩn xác, trình bày khoa học đúng dạng bài. Muốn vậy giáo viên cần thực hiện tốt các biện pháp đã đề ra, chắc chắn học sinh sẽ nâng cao được chất lượng giải toán có lời văn nói riêng và chất lượng học toán nói chung góp phần nâng cao kết quả học tập. II.3. Khả năng ỏp dụng, nhõn rộng Trên đây là một số biện pháp tôi đã mạnh dạn đưa vào giảng dạy. Từ thực tế đầu năm lớp tôi học sinh còn nhiều em giải toán kém, rất ngại làm các bài toán có lời văn nhưng đến nay, tôi thấy học sinh lớp mình thực sự say mê giải toán và tôi đã thu được nhiều kết quả đáng kể. Học sinh đã thể hiện được vai trò của mình trong tiết toán một cách chủ động, tích cực . Nếu giáo viên sử dụng tốt, linh hoạt các biện pháp trên chắc chắn học sinh sẽ có phương pháp học tập toán tốt, các em sẽ độc lập suy nghĩ, tìm tòi chủ động trong làm bài. Tuy nhiên đây là một việc làm đòi hỏi người giáo viên phải luôn trăn trở, tìm tòi, sáng tạo thường xuyên để mỗi bài học đến với học sinh thật nhẹ nhàng và đạt kết quả cao. II.4. Hiệu quả, lợi ớch thu được Sau khi áp dụng một số biện pháp đã nghiên cứu vào giảng dạy, tôi thấy ngoài việc học tốt các môn khác, học sinh lớp tôi rất thích giải các bài toán có lời văn. Những bài làm gần đây của các em khi giải toán có lời văn được nâng nên rõ rệt không Người viết: Vũ Lan Anh - Giỏo viờn Trường Tiểu học Trường Thọ, An Lóo, Hải Phũng 9
10. Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4 còn tình trạng học sinh xác định sai dạng toán, và đặc biệt các em tiến bộ rõ rệt khi trình bày câu lời giải cũng như phép tính khi giải toán. Đây là một vài kinh nghiệm mà tôi đã rút ra trong quá trình nghiên cứu, giảng dạy nên sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi xin trao đổi và mong nhận được sự đóng góp, nhận xét giúp đỡ của các cấp lãnh đạo, các bạn đồng nghiệp để chúng ta cùng nâng cao chất lượng giảng dạy môn toán nói riêng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh hiện nay. CƠ QUAN ĐƠN VỊ An Lóo, ngày 16 thỏng 12 năm 2022 ÁP DỤNG SÁNG KIẾN NGƯỜI THỰC HIỆN Vũ Lan Anh Người viết: Vũ Lan Anh - Giỏo viờn Trường Tiểu học Trường Thọ, An Lóo, Hải Phũng 10
11. Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4 HỘI ĐỒNG CHẤM skkn cấp trường ` HỘI ĐỒNG CHẤM skkn cấp Huyện Người viết: Vũ Lan Anh - Giỏo viờn Trường Tiểu học Trường Thọ, An Lóo, Hải Phũng 11
12. Một số giải phỏp nõng cao chất lượng dạy học giải toỏn cú lời văn ở lớp 4 Người viết: Vũ Lan Anh - Giỏo viờn Trường Tiểu học Trường Thọ, An Lóo, Hải Phũng 12