Home / Tài liệu lớp 8 / Ngữ văn lớp 8 / Phân tích bài thơ “Chợ tết” của Đoàn Văn Cừ

Phân tích bài thơ “Chợ tết” của Đoàn Văn Cừ

Thời tiền chiến, Đoàn Văn Cừ chỉ mới có một số bài thơ đăng rải rác trên báo. Thế nhưng, trong cuốn “Thi Nhân Việt Nam”, Hoài Thanh đã giới thiệu 4 bài thơ của Ông với những lời nhận xét đầy trân trọng: “Trong lúc nhà thơ đồng quê, không ai có ngòi bút dồi dào mà rực rỡ như Đoàn Văn Cứ”.

Hãy đến với bài thơ “Chợ tết”. Đầu thế kỉ 20, Nguyễn Khuyến có bài thơ “Chợ Đồng” viết về cảnh chợ tết của làng quê thân thuộc nơi Ông sinh ra và lớn lên:

“… Dở trời mưa bụi còn hơi rét,

Nếm rượu tường đến được mấy ông?

Hàng quán người về nghe xao xác,

Nợ nần năm hết hỏi lung tung…

Chợ tết diễn ra trong mưa bụi, mưa phùn và rét. Chị nghe tiếng đòi nợ cất lên “lung tung”. Chợ tết và lòng người sao mà buồn và “xao xác” thế! Đó là một trong những cảnh lầm than của dân tộc và đất nước ta dưới thời Pháp thuộc.

Còn phiên chợ tết được nói đến trong thơ Đoàn Vãn Cừ lại tưng bừng tươi vui. Bài thơ được viết vào những năm 1936-1939, thời kì nền kinh tế Việt Nam phát triển nhất trước Cách mạng. Nông thôn được mùa liên tiếp nhiều năm. Hiện thực ấy đã được phản ánh một cách sinh động, nên thơ trong bài “Chợ Tết”. Đó là điều cần biết để cảm hiểu bài thơ này.

“Chợ tết” gồm có 44 câu thơ, viết bằng thể thơ 8 tiếng, sử dụng vần chân, hai câu đi liền nhau một vần; vần bằng, vần trắc nối tiếp, luân chuyển. Bài thơ có 3 phần:

  • 15 câu đầu: Cảnh bình minh đi chợ tết.
  • 23 càu giữa: Cảnh chợ tết đông vui.
  • 6 câu cuối: Cảnh chiều tàn, chợ tan, người ra về.

Đó là bố cục – kết cấu theo vận động của thời gian và không gian. Qua đó, nhà thơ như dẫn người đọc cùng đi chợ tết, được sống lại một không khí đẹp của làng quê xa xưa, hơn 60 năm về trước.

Cảnh bình minh đi chợ tết.

Mở đầu bài thơ là bức tranh thiên nhiên làng quê lúc mờ sáng, một buổi sáng đẹp trời. Có “mây trang đỏ chín ”, có núi, có “sương hồng lam”, có nhà gianh. Các từ ngữ “nhỏ dần ” và “ôm ấp” là hai nét vẽ gợi tả mây và sương rất hữu tình biểu cảm. Bầu trời và cảnh vật cứ đỏ dần. hồng lên dán lúc mờ sáng:

Xem thêm:  Dàn ý thuyết minh về chiếc nón lá Việt Nam

“Dải mây trắng đỏ dần trên đỉnh núi,

Sương hồng lam ôm ấp nóc nhà tranh Bốn màu được phối sắc hài hòa: trắng, đỏ, hồng. lam. Hình ảnh đỉnh núi có mây vờn. nóc nhà tranh có sương ôm ấp gợi lên vẻ đẹp bình dị, thân thuộc đối với chúng ta.

Chín câu thơ tiếp theo tả con đường đi chợ tết rất đẹp “viền trắng mép đồi xanh ”; rất vui: “Người các ấp tưng bừng ra chợ tết”. Tưng bừng nghĩa là vui vẻ, náo nhiệt, cảnh đi chợ tết vui như đi hội:

“Trên con đường viền trắng mép đồi xanh,

Người các ấp tưng bừng ra chợ tết.

Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biếc”.

Màu trắng con đường, màu xanh của đồi, màu biếc của cỏ như quấn quýt lấy bàn chân người đi chợ tết. Hai chữ “kéo hàng” dùng rất “đắt” gợi lên dòng người đông vui nối đuôi nhau đi chợ tết như trẩy hội. Những câu thơ tiếp theo như đoạn phim cận cảnh làm hiện lên cảnh người đi chợ tết. Là những thằng cu “áo đò chạy lon xon”, nhỏ bé, hồn nhiên hớn hớ. Là vài cụ già phúc hậu lưng còng chống gậy “bước lom khom”. Là những nàng thôn nữ duyên dáng, tình tứ xinh tươi “yếm thắm che môi cười lặng lẽ”. Là thằng em bé lần đầu được đi chợ tết, nhiều ngỡ ngàng và rụt rè “nép đầu bên yếm mẹ”. Trời mỗi lúc một sáng rõ, người đi chợ phải “chạy”, phải “đuổi” rất vội vã, vội vàng. Cảnh đi chợ sống động hẳn lên:

“Hai người thôn gánh lợn chạy đi đầu,

Con bò vàng ngộ nghĩnh đuổi theo sau”.

Người đi chợ tết đông vui, có già trẻ trai gái, có đàn ông, đàn bà, có người đi chơi, có người đi sắm tết. có người gồng gánh bán hàng. Mỗi người một dáng điệu, một cử chỉ rất mộc mạc, hiền lành, chất phác đáng yêu. Thật đúng là “màu nào nét nào cũng ngộ nghĩnh vui (Hoài Thanh).

Dòng người đi chợ tết hiện ra trong cảnh bình minh tráng lệ. cảnh vật được so sánh và nhân hóa vừa đẹp tươi vừa đầy sức sống như chia vui cùng lòng người. Những giọt sương trắng “như giọt sữa”, một vẻ đẹp ngọt ngào. Cách so sánh mới mẻ, sáng tao. Lúa xanh ướt đẫm sương đêm phản chiếu ánh bình minh lấp la lấp lánh. Tia nắng sắc “tia” như đang reo vui với dòng người đi chợ tết. nên “nháy hoài trong nộng.lúa”. Núi khoác chiếc áo the xanh cũng “nhấn mình” làm duyên. Những trái đồi ứng lên dưới ánh bình minh như “đang” khoe sắc. Tia nắng, núi, đồi được nhân hóa trở nên xinh đẹp, hữu tình, đáng yêu. Đáy là bức tranh màu về núi đồi trung du, bức tranh rạng dông thanh bình, ấm áp. Ta ít gặp một cảnh sắc đầy thi vị như thế trong “Thơ mới” trước Cách mạng. Thơ đầy sắc màu tươi tắn

Xem thêm:  Qua Đồng hào có ma và Lão Hạc hãy làm rõ số phận của người nông dân

“Sương trắng rỏ đầu cành như giọt sữa,

Tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa”.

Núi uốn mình trong chiếc áo the xanh,

Đồi thoa son nằm dưới ánh bình minh”.

Cảnh chợ tết đông vui

Đoàn Văn Cừ đã dành 23 câu thơ tả cảnh chợ tết họp đông vui. Giữa cảnh chợ đông vui nhộn nhịp, con trâu vốn hiền lành thế mà vẫn không kém phần “tinh quái”, giả vờ ngủ để “lắng nghe” chuyện người. Thật là hóm hỉnh:

” Người mua bán ra vào đầy cổng chợ,

Con trâu đứng vờ dim hai mắt ngủ,

Để lắng nghe người khách nói bô bô”.

Có rất nhiều người mua bán và đi chơi chợ tết. Có anh hàng tranh “kĩu kịt quầy đòi bồ…”. Cạnh thầy khoá “tay mài nghiên hí hoáy viết thơ xuân”, là cụ đồ nhỏ râu cằm” ung dung, đắc ý “miệng nhẩm đọc vài hàng câu đối đỏ”. Cảnh chợ tết là nét đẹp của nền văn hóa lâu đời được ghi lại một cách đạm đà, ý vị.

Đây là bức chân dung bà cụ lão, bức truyền thần tuyệt tác:

“Bà cụ lão bán hàng bên miếu cổ,

Nước thời gian gội tóc trắng phau phau”.

Miếu cổ như cái khung, cái nền làm cho bức vẽ truyền thần thêm cổ kính. Tuổi tác và thời gian năm tháng đã làm cho bà cụ lão “tóc trắng phau phau” – một vẻ đẹp phúc hậu, bền bỉ. Miếu cổ như một chứng tích, bà cụ lão như một chứng nhân về chợ tết đồng quê, về cuộc sống yên bình tồn tại dã láu dời trong dân gian. Tác giả không viết: “Màu thời gian” mà lại nói: “Nước thời gian”, thế nên cách dùng từ sáng tạo mới mẻ.

Xem thêm:  Tóm tắt văn bản Tức nước vỡ bờ

Kẻ mua, người bán, người đi chợ tết, trăm người trăm vẻ. Là chú hoa man “đầu chít chiếc khăn nâu” ngồi bán vàng mã. Là cụ lí bị chen lấn, bị kéo áo, chiếc khăn trên đầu “tung ra” thật buồn cười. Là lũ trẻ mải mé hổn nhiên ngắm tranh tết. là mấy cô gái ”võ tâm”, say sưa quá đỗi:

“Mấy cô gái gái ôm nhau cười rũ rượi ”Cạnh anh chàng bán bán dưới cây đa”.

Nông sản bày bán nhiều và tươi ngon. Cam “đỏ chót tựa son pha”. Gao nẽp trắng thơm “đong đầy như núi tuyết”. Con gà sống “mào thâm như cục tiết”. Ba hình ảnh so sánh rất đẹp, gợi tả đặc sản phong phú của một miền quê ấm no, thanh bình, cho thấy thơ của Đoàn Văn Cừ “đầy rẫy sự sống và rộn rịp những hình sắc vui tươi ”

“Những mẹt cam đỏ chót lựa pha son.

Thúng gạo nếp đong đầy như núi tuyết,

Con gà sống mào thâm như cục tiết.

Một người mua cầm cằng dốc lên xem”.

Cảnh và người trong phiên chợ tết là cà “một thế giới linh hoạt” thể hiện cái tài quan sát tỉ mỉ, cách nhận xét tinh tế, hồn thơ phong phú, chân cầm, tài hoa. Nét vẽ nào cũng sống dộng, lung linh rực rỡ sắc màu, ú nhiéu hóm hỉnh, ngộ nghĩnh.

Sáu câu cuối là cảnh chợ tan: “Những người quê lũ lượt trở ra về” khi chiều đã tàn. Tiếng chuông chùa vãng váng xa đưa. Tiếng lá đa rụng trong màu vàng của ánh dương “kéo lê thê” trên cỏ. Chợ tan cũng như hội tàn. phảng phất một nỗi buồn man mác:

“Ánh dương vàng trên cỏ kéo lê thê.

Lá đa rụng tơi bời quanh xóm chợ”.

Quán chợ trống trơn, vắng vẻ mới nghe rõ tiếng lá đa rụng. Chữ “the thé’ và “tơi bởi” có giá trị gợi không khí vắng lặng buồn của cảnh chợ tan. ngày tàn Người đọc cảm thấy hồn mình nhập vào một thế giới mộng, lòng xao xuyến bâng khuâng. Một nét đẹp của đồng quê ngày xưa chỉ còn trong mộng.

Bài “Chợ tết” của Đoàn Văn Cừ đẹp như một bức cổ họa đầm ấm, dịu dàng… Bức tranh đồng quê rực rỡ sắc màu ấy nay đã phủ mờ trong thời gian và hoài niệm. Chợ tết, một nét đep của hồn quê, đáng yêu và đáng nhớ.

Check Also

tailieuphothong img - Dàn ý thuyết minh về cây hoa đào Tết

Dàn ý thuyết minh về cây hoa đào Tết

Dàn ý thuyết minh về cây hoa đào Tết Dàn ý 1. Mở bài: Hoa …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *