Mô tả sáng kiến "Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh” nhằm nâng cao chất lượng làm văn cho học sinh Lớp 5

Nội dung tài liệu: Mô tả sáng kiến "Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh” nhằm nâng cao chất lượng làm văn cho học sinh Lớp 5

1. ĐỀ TÀI BÁO CÁO 1. Tên đề tài: Giải pháp “Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh” nhằm nâng cao chất lượng làm văn cho học sinh lớp 5. 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Dạy Tập làm văn cho học sinh lớp 5 3. Tác giả: Họ và tên: Nguyễn Thị Hoa Ngày/ tháng / năm sinh: 25/11/1993 Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên trường Tiểu học Trường Thọ Điện thoại: DĐ: 086 866 0463 4. Đơn vị áp dụng sáng kiến: Tên đơn vị: Trường Tiểu học Trường Thọ Địa chỉ : Xã Trường Thọ - huyện An Lão - Hải Phòng I.MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn biện pháp - Như chúng ta đã biết Tập làm văn được coi là phân môn khó trong môn Tiếng Việt. Các em phải làm quen với nhiều thể loại văn mà mỗi thể loại đòi hỏi các em có kĩ năng và phương pháp làm bài khác nhau. Chính vì vậy học sinh thường gặp khó khăn khi học tập môn này. Hiện nay chương trình phân môn Tập làm văn lớp 5 đang học thể loại văn miêu tả và được phân ra gồm văn miêu tả cảnh và tả người. Mặc dù đây là đối tượng miêu tả khá quen thuộc, gần gũi với các em song các em lại thiếu vốn ngôn ngữ để diễn tả những điều mình quan sát được. Ở một số em tìm được từ ngữ miêu tả thì lại vụng về diễn đạt hoặc dùng từ tối ý, hoặc từ ngữ không gợi tả, câu văn không giàu hình ảnh, cảm xúc khiến cho bài văn mang nặng tính liệt kê, kể lể thiếu cảm xúc....Có những em thiếu sự quan sát , không biết lựa chọn những chi tiết nổi bật để viết bài văn , tạo cho bài văn chưa đúng trọng tâm, ý văn lộn xộn, bài văn mang tính liệt kê rời rạc nhiều về câu văn . Như đã trình bày ở trên, do đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học, trong quá trình dạy Tập làm văn có rất nhiều biện pháp giảng dạy đã và đang được áp dụng. Các biện pháp đều là vô ích nếu cuối cùng học sinh vẫn không thể viết được một bài văn hiệu quả nếu người giáo viên không vận dụng được tối đa những ưu điểm và mặt mạnh của từng biện pháp. Chúng ta đều biết không có biện pháp nào là 1
2. vạn năng, mỗi biện pháp đều có hai mặt của nó, đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng. Đặc biệt là áp dụng ở môn Tập làm văn về nội dung “Văn tả cảnh lớp 5”. Người giáo viên cần linh hoạt trong từng biện pháp, vận dụng với từng loại bài để phát huy ưu điểm và khắc phục hạn chế. Từ thực tế cấp bách đó, tôi mạnh dạn đưa ra một sáng kiến mà tôi cho rằng sẽ phần nào giúp học sinh học tốt môn Tập làm văn một cách thiết thực, hiệu quả. Đó là sáng kiến: “Giải pháp: Rèn kĩ năng viết văn tả cảnh nhằm nâng cao chất lượng làm văn cho học sinh lớp 5”. 2. Đối tượng áp dụng - Học sinh lớp 5C –Trường Tiểu học Trường Thọ II. Nội dung biện pháp 1.Mục tiêu của biện pháp - Giúp cho học sinh viết được một bài văn tả cảnh đúng trọng tâm yêu cầu của đề ra. Qua đó rèn cho các em kĩ năng phân tích đề bài . - Vận dụng công nghệ thông tin (trình chiếu tranh ảnh hoặc video những cảnh đẹp của đất nước theo từng chủ đề của bài yêu cầu) giúp học sinh biết chọn những chi tiết đặc điểm nổi bật của cảnh vật để tả.Tạo cho một bài văn viết giàu hình ảnh và sinh động.Học sinh cũng có thể xử lý và nắm bắt được nhiều thông tin qua bài giảng rõ ràng , hiệu quả và linh hoạt. - Tạo hứng thú cho học sinh yêu thích môn học .Bồi dưỡng tình cảm yêu mến, gắn bó, biết trân trọng những cảnh vật xung quanh các em. 2.Cơ sở lí luận Môn Tiếng Việt ở tiểu học được phân chia thành các phân môn: Tập đọc, Tập viết- Chính tả, Luyện từ và câu và Tập làm văn. Mỗi phân môn đều có một chức năng chung là bồi dưỡng các kĩ năng đọc – hiểu – viết . Phân môn Tập đọc nhằm phát triển kỹ năng đọc - hiểu; phân môn Tập viết - Chính tả hình thành kỹ năng viết chính tả (viết đúng chính tả, đúng tốc độ); phân môn Luyện từ và câu cung cấp kiến thức sơ giản về từ và câu nhằm giúp học sinh dùng từ, viết câu, đoạn văn đúng quy tắc ngữ pháp tiếng Việt; phân môn Tập làm văn là phân môn thực hành tổng hợp nhằm rèn luyện kỹ năng tạo văn bản nói và viết .Như vậy chúng ta thấy các phân môn đều rất quan trọng và có vai trò chung của nó. Vì vậy Tập làm văn cũng là một trong những phân môn quan trọng, tạo cho học sinh cảm nhận được cái hay , cái đẹp của văn chương từ dó rèn luyện và trau rồi giá trị phẩm chất của con người . Dạy Tập làm văn là tạo cho học sinh biết hình thành, quan sát ghi nhận cuộc sống xung quanh trong thực tiễn để có thể viết được một bài văn hay trình bày , mô tả một hiện tượng khác . 2
3. Trong môn Tập làm văn lớp 5 chủ yếu là văn miêu tả , được chia thành hai loại miêu tả cảnh và miêu tả người .Trong đó văn miêu tả cảnh bao giờ cũng là rất khó đối với học sinh . Vì văn tả cảnh bao trùm một không gian rất rộng gồm các sự vật , hiện tưởng và cảnh vật thiên nhiên .Để các em có thể viết được một bài văn hay , giàu hình ảnh đúng trọng tâm rất là khó . Đôi khi có những em không biết quan sát cảnh vật để tả, hay các em chưa biết dùng từ , biết chọn lựa chi tiết nổi bật. Làm thê nào để học sinh viết một bài văn tả cảnh hay đó cũng là điều trăn trở của nhiều giáo viên. 2.Cơ sở thực tiễn . Qua trực tiếp giảng dạy môn Tập làm văn , tôi thấy khi làm văn tả cảnh trong bài viết của các em thường gặp một số khó khăn như sau: -Khi làm văn, học sinh chưa xác định đúng yêu cầu trọng tâm của đề bài . -Học sinh chưa tập trung quan sát đối tượng miêu tả hoặc khi quan sát thì các các em thiếu một vài kĩ năng và mục đích quan sát : quan sát những gì , quan sát từ đâu ?Làm thế nào phát hiện được nét nổi bật của đối tượng miêu tả ?.... - Các em chưa biết hình dung đối tượng miêu tả thông qua hình ảnh ,âm thanh, cảm giác , về sự vật khi quan sát . Các em ít tìm hiểu và đọc sách , báo , tài liệu tham khảo liên quan đến môn học để tích lũy vốn từ nên vốn từ của các em đoen điệu , nghèo nàn .Các em lại không biết sắp xếp câu văn, ý văn như thế nào để được bài văn mạch lạc .Bên cạnh đó việc diễn đạt một cảnh bằng vốn từ ngữ , ngôn ngữ của các em còn gặp nhiều lúng túng , khó khăn. Chính vì những nguyên nhân trên nên khi đọc hay chấm một bài văn của các em tôi đều nhận thấy những lỗi sau : - Bài viết của các em còn sai lỗi chính tả .Bài viết chưa đúng trọng tâm của đề bài. - Khi làm văn các em còn miêu tả hời hợt , chung chung , vốn từ nghèo nàn nên trong bài văn các em thường liệt kê các đối tượng miêu tả , diễn đạt lủng củng , sắp xếp ý lộn xộn . - Câu văn chưa giài hình ảnh , chưa sử dụng biện pháp nghệ thuật khi miêu tả. - Về phía giáo viện.: Giáo viên đã vận dụng nhiều biện pháp khác nhau trong giờ dạy nhưng vẫn mang tính hình thức, chưa gây hứng thú cho học sinh. - Giáo viên chưa quan tâm rèn luyện cho học sinh thói quen đọc sách , đọc các bài văn mẫu để học tập các ý văn hay , từ ngữ đẹp, cách miêu tả mới mẻ . 3
4. - Việc ứng dụng công nghệ thông tin của các giáo viên trong giờ Tập làm văn chưa có hiệu quả cao , vẫn còn sơ sài hay một giáo viên thực hiện hời hợt, chiếu lệ các yêu cầu khi trả bài viết của học sinh, chưa giúp các em nhận thấy được lỗi sai của mình khi làm bài để có sự rút kinh nghiệm cho làm bài sau .Đây không phải là vấn để có thể giải quyết được trong một tiết , một tuần .mà là cả một quá trình dạy Tập làm văn bởi văn tả cảnh là sự kết hợp cảu nhiều thể loại văn các em đã học và còn có cách nhìn , cách nghĩ , cách sáng tạo mới . 3.Nội dung biện pháp . Với học sinh lớp 5, các em không thể vừa bắt tay vào viết văn đã có được những dòng văn hay mà văn hay là kết quả của một quá trình rèn luyện liên tục, bền bỉ, dẻo dai. Với tinh thần đó, việc rèn kỹ năng làm văn vừa để nhằm mục đích nâng cao năng lực viết văn vừa nhằm nâng cao ý thức tự rèn luyện của học sinh.Từ thực tế đó của học sinh, tôi mạnh dạn đưa ra một số giải pháp mà mình đã áp dụng như sau: * Giải pháp 1: Vận dụng công nghệ thông tin (trình chiếu tranh ảnh hoặc video những cảnh đẹp của đất nước theo từng chủ đề của bài yêu cầu) vào tiết dạy văn tả cảnh hướng dẫn học sinh quan sát, tìm ý giúp học sinh có kĩ năng làm văn tốt nhất. Sau khi xem video xong, tôi yêu cầu các em kết hợp với quan sát thực tế . Miêu tả một cách chi tiết nhưng mà phải chọn lọc, lựa chọn những điểm riêng biệt, nổi bật, gây ấn tượng, Đó là những chi tiết lột tả được cái thần của cảnh. Tôi cũng yêu cầu học sinh quan sát kèm ghi chép lại những hình ảnh quan sát được một cách đầy đủ. - Ban đầu tôi hướng dẫn học sinh quan sát để tìm ra màu sắc, âm thanh, hình ảnh tiêu biểu của sự vật và cảm xúc của mình đối với sự vật. Khi quan sát, tôi khuyến khích các em cần sử dụng đồng thời nhiều giác quan khác nhau: + Quan sát bằng mắt để nhìn ra hình khối sự vật. + Quan sát bằng tai để nhận ra âm thanh, nhịp điệu gợi cảm xúc. + Quan sát bằng mũi nhằm nhận ra những mùi vị tác động đến tình cảm. +Quan sát bằng vị giác, xúc giác để cảm nhận. Nhờ cách quan sát này mà các em ghi nhận được nhiều ý, nhiều hình ảnh, đoạn văn, bài văn đa dạng phong phú. 4
5. * Ví dụ: Đề bài “Em hãy tả một cơn mưa mùa hè.” - Tôi hướng dẫn học sinh quan sát bằng các giác quan như sau: + Thị giác: Thấy những đám mây biến đổi trước cơn mưa, thấy hạt mưa rơi, thấy cây cối, con người (trước, trong và sau cơn mưa)... + Xúc giác: Gió thổi làm xua tan cái nóng mà nhường chỗ cho luồng khí mát lạnh. + Thính giác: Nghe thấy tiếng gió thổi, tiếng mưa rơi, tiếng sấm, tiếng kêu của ếch nhái - Bên cạnh đó, các em học sinh được tôi lưu ý: khi quan sát cần quan sát tỉ mỉ. Muốn tìm ra ý hay cho đoạn văn, bài văn cần viết học sinh phải quan sát kĩ, quan sát nhiều lần cảnh đó. Tránh quan sát qua loa sẽ không tìm ra ý hay cho bài văn. Tôi nhấn mạnh cho các em các nội dung: + Cần xác định rõ vị trí, thời điểm, thời gian, trình tự quan sát. + Có thể quan sát từ cụ thể đến bao quát hoặc ngược lại. + Quan sát từ trong ra ngoài hoặc từ ngoài vào trong, từ trên xuống dưới + Quan sát theo trình tự không gian (từ xa đến gần hay từ gần đến xa). + Quan sát theo trình tự thời gian (theo các thời điểm trong ngày, theo mùa trong năm ). Tôi minh họa cho học sinh các cách quan sát đó qua các bài tập đọc để các em hiểu hơn và có thể vận dụng các cách quan sát đó khi viết văn: * Ví dụ 1: Quan sát từ ngoài vào trong để miêu tả cảnh Đền Hùng. “Đền Thượng nằm chót vót trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh. Trước đền, những khóm hải đường đâm bông rực đỏ, những cánh bướm nhiều màu sắc bay dập dờn như đang múa quạt xoè hoa. Trong đền dòng chữ vàng Nam Quốc Sơn Hà uy nghiêm đề ở bức hoành phi treo chính giữa.” * Ví dụ 2: Quan sát từ dưới lên trên để miêu tả cây hồi. “Cây hồi thẳng, cao, tròn xoe. Cành hồi giòn, dễ gãy hơn cành khế. Quả hồi phơi mình xoè trên mặt lá đầu cành” (Rừng hồi xứ Lạng). 5
6. * Ví dụ 3: Quan sát theo trình tự thời gian để miêu tả cây thảo quả. “Thảo quả trên rừng Đản Khao đã chín nục. Chẳng có thứ quả nào hương thơm lại ngây ngất kì lạ đến như thế. Mới đầu xuân năm kia, những hạt thảo quả gieo trên đất rừng qua một năm, đã lớn cao đến bụng người. Một năm sau nữa, từ một thân lẻ, thảo quả đâm thêm hai nhánh mới. Sự sinh sôi sao mà mạnh mẽ vậy.” Bên cạnh việc quan sát, khám phá, tôi hướng dẫn các em ghi chép lại các câu, từ, hình ảnh mà mình thích, mà mình quan sát được hoặc học được từ bạn, từ cô giáo và những người xung quanh, vào Sổ tay văn học. Như vậy, dần dần, các em đã tích lũy được cho mình một cái “ vốn” nhất định phục vụ cho quá trình học tập, giao tiếp. * Giải pháp 2: Vận dụng phương pháp chia sẻ bằng hệ thống câu hỏi hay trò chơi Du lịch qua màn ảnh nhỏ nhằm giúp các em có hứng thú với môn Tập làm văn. * Bài Luyện tập tả cảnh (Tuần 3) - Bài 1: Khi học sinh đọc và tìm hiểu bài văn mưa rào nếu chỉ đơn thuần bằng kênh chữ thì các em sẽ khó hình dung ra cơn mưa rào như thế nào. Vì vậy mà tôi sẽ cho học sinh xem hình ảnh hay video trận mưa gồm các chi tiết trước, trong và sau cơn mưa kèm theo mỗi phần là hệ thống câu hỏi như: + Những dấu hiệu nào cho thấy cơn mưa sắp đến? + Trong cơn mưa bầu trời, cảnh vật như thế nào? + Sau cơn mưa bầu trời, cây cối, con vật ra sao?... * Bài : Luyện tập tả cảnh (Tuần 4) - Bài 1: Khi học sinh đọc và tìm hiểu bài văn lập dàn ý nếu tả ngôi trường. Tôi sẽ cho học sinh xem hình ảnh hay vi-deo Ngôi trường nơi các em đang học và thêm một số ngôi trường khác ở nhiều góc nhìn và từng bộ phận khác nhau để học sinh có nhiều lựa chọn phù hợp với khả năng và sở thích của mình kèm theo mỗi phần là hệ thống câu hỏi như: + Ngôi trường được chụp trong thời điểm nào? + Cổng trường có những đặc điểm gì? + Trên sân trường gồm có những cảnh vật nào ? + Các lớp học được trang trí ra sao? + Giờ ra chơi các bạn học sinh và thầy cô giào làm gì?... 6
7. * Bài: Tả cảnh - Kiểm tra viết ( Tuần 4) Tôi sẽ cho học sinh xem hình ảnh hay video vườn cây, công viên, cánh đồng, trên đường phố ở nhiều góc nhìn và từng bộ phận khác nhau để học sinh có nhiều lựa chọn phù hợp với khả năng và sở thích của mình. * Bài: Luyện tập tả cảnh (Tuần 6) Tôi sẽ cho học sinh xem hình ảnh hay vi-deo cảnh biển hay con ở từng thời điểm khác nhau để học sinh quan sát kèm theo mỗi phần là hệ thống câu hỏi như: + Cảnh biển buổi sáng có đặc điểm gì nổi bật? + Bầu trời ở mỗi thời điểm như thế nào? + Con kênh có màu gì khi ánh nắng chiếu xuống? + Lúc mặt trời lặn con kênh như thế nào? * Bài: Luyện tập tả cảnh (Tuần 7) - Học sinh xem hình ảnh hay video Vịnh Hạ Long ở nhiều góc nhìn và từng bộ phận khác nhau để học sinh có thể quan sát và ghi nhớ bằng những câu hỏi hay cho các em chơi trò chơi Du lịch qua màn ảnh nhỏ. Giải pháp 3: Rèn kỹ năng diễn đạt cho học sinh trong bài văn tả cảnh. Tìm được các đặc điểm tiêu biểu của cảnh định tả vẫn chưa phải là tả cảnh tốt. Vấn đề là học sinh phải dựng lại được cảnh một cách sống động, chân thực và có tính nghệ thuật. Vậy những đặc điểm vừa tìm được ở trên sẽ được diễn đạt như thế nào? Đó là một điều cần được quan tâm. Các biện pháp tu từ như nhân hóa, so sánh cũng là thế mạnh đặc trưng, là phương tiện miêu tả hữu hiệu. So sánh là biện pháp nghệ thuật tạo hình, khiến cho sự vật được so sánh cụ thể hơn, hấp dẫn và lôi cuốn người đọc. Sử dụng so sánh trong bài văn còn là cách thức làm đẹp ngôn từ. trong tả cảnh cần có nhiều hình ảnh so sánh. Chẳng hạn: Mặt hồ phẳng lặng như một tấm gương lớn soi rõ bầu trời xanh. Dòng sông như một chiếc khăn voan mỏng mà nàng tiên nào đó đánh rơi trên cánh đồng. Quê hương vào thu như một bức tranh với những sắc màu tươi sáng . 7
8. Nhân hóa cũng là một biện pháp miêu tả sinh động, hấp dẫn, lý thú các sự vật, hiện tượng, làm cho những đối tượng này không phải là người nhưng lại mang dấu hiệu, thuộc tính của người. Chẳng hạn: Dòng sông chảy vòng quanh làng, ta liên tưởng đến điều gì? Như vòng tay của người mẹ hiền ôm ấp lấy đứa con yêu. Gió thổi khiến lá cây va vào nhau xào xạc có thể liên tưởng đến hàng cây đang bá vai nhau thì thầm trò chuyện. Ngoài ra,tôi còn bồi dưỡng khả năng sử dụng các từ ngữ gợi tả, gợi cảm, các biện pháp tu từ bằng hệ thống bài tập bổ trợ thông qua các phân môn khác hoặc các tiết tự học. Một số dạng bài tập như: Tìm các từ gợi tả + Tiếng gió: vi vu, lao xao, rì rào, xào xạc + Tiếng mưa: lộp độp, tí tách, boong boong, rào rào + Âm thanh trong cuộc sống : lợn eng éc, ụt ịt, chim hót véo von, chim kêu lích rích, tiếng còi xe bim bim, bíp bíp, tiếng dế kêu rỉ rả, rích rích + Hình ảnh: sâu hun hút, xanh ngăn ngắt, rộng thênh thênh, + Chỉ màu: đỏ ối, vàng hoe, xanh lè, trong vắt + Chỉ mùi: thơm thoang thoảng, hăng hắc, nồng nàn, nồng nồng, ngan ngát Sau khi các em đã tìm được từ, tôi tiến hành giúp các em lựa chọn từ phù hợp Ví dụ : Hoa cau chúng ta chọn mùi hương như thế nào? ( hăng hắc) Âm thanh giọt mưa rơi khi đã tạnh miêu tả như thế nào? ( tí tách) Chuyển các câu kể thành câu văn có sử dụng các biện pháp so sánh hoặc nhân hóa: - Chim hót trên cành. - Cây đa cổ thụ đứng đầu làng. - Vào đêm trăng sáng, dòng sông rất đẹp. HS có thể viết thành: 8
9. - Đàn chim đang hát vang bài hát ca ngợi thiên nhiên tươi đẹp. Hay: Đàn chim đang tấu lên bản nhạc ngợi ca cuộc sống tự do. - Cây đa đứng đó từ bao đời như một người vệ sĩ khổng lồ bảo vệ cho bình yên của thôn xóm. - Mặt nước tĩnh lặng. Sông giờ đây như một chiếc khăn kim tuyến được đính muôn vàn vì sao lấp lánh. Giải pháp 4: Thực hiện tốt tiết Tập làm văn trả bài: Muốn nâng cao chất lượng cho học sinh môn Tập làm văn nói chung và tả cảnh nói riêng, giáo viên phải đặc biệt chú ý trong tiết tập làm văn trả bài. Điều tôi đi sâu nhất đó chính là bước "sửa lỗi sai cần thiết " trong quá trình lên lớp như sau: * Giáo viên nhận xét, đánh giá bài làm của học sinh, các ưu, nhược điểm của bài làm. * Hướng dẫn học sinh chữa lỗi: - Tự tìm lỗi sai trong bài của mình Nghĩa là tôi không nên nêu ra cái sai cụ thể trên bảng, làm như vậy học sinh bị thụ động mặc dù cái sai đó tôi đã nắm được chắc và ghi trong sổ chấm trả, nhận xét về bài làm rồi. Về vấn đề này tôi đã gợi mở làm cho học sinh phải động não bằng cách như sau: - Gọi học sinh (học sinh này bài văn có câu sai, lỗi sai tôi đã ghi trong bài) và yêu cầu em đọc cho đoạn văn sai của em mà cô đã gạch trong vở. Tôi có thể phát vấn em: + Em có nhận xét gì về câu (đoạn) văn em vừa đọc + Em định trình bày ý gì? Nội dung gì? Nội dung ấy đã toát lên chưa? + Theo em phải sửa lại như thế nào? - Nếu học sinh đó vẫn chưa làm được thì tôi tiếp tục hỏi học sinh khác. Như vậy kết hợp hỏi, gợi tìm với giáo cụ trực quan (ghi bảng) nó tác động vào tư duy của các em, bắt buộc tư duy phải hoạt động. Làm việc như vậy các em sẽ nhớ rất lâu. Các em thấy cách viết ấy là sai, và phải biết sửa lại như thế nào. * Chữa lỗi về bố cục: Trước tiên tôi hỏi về bố cục thông thường của một bài văn, sau đó cho học sinh đối chiếu với bài của mình xem đã đủ về bố cục chưa? Nếu chưa đủ thì còn thiếu phần nào? Em cần sửa ra sao? Giáo viên hướng dẫn học sinh chữa lỗi về mở 9
10. bài, kết bài (Theo cách đã học), về thân bài(sắp xếp ý theo trình tự đã học một cách hợp lí . Sau đó, tôi tổ chức cho các em tiến hành sửa lỗi cá nhân và trao đổi bài cho nhau để cùng kiểm tra trao đổi kinh nghiệm. Ngoài ra,ở phần này học sinh thường không biết tách giữa mở bài với thân bài hoặc giữa thân bài với kết bài. Vì vậy khi sửa lỗi về bố cục, tôi gợi học sinh nhớ lại dàn ý của bài.Từ đó học sinh sẽ tách được đoạn văn viết lẫn hoặc viết được đoạn văn còn thiếu trong bài văn. * Chữa lỗi về cách dùng từ Ví dụ: Dòng sông trải ra trước mắt em rộng mênh mông. + Em có nhận xét gì về cách dùng từ ở câu trên? - Nếu học sinh vẫn chưa nhận ra, tôi tiếp tục gợi ý: + Em nhớ lại xem, dòng sông có đặc điểm gì về hình dạng? ( HS có thể nhớ lại: dòng sông dài, chảy quanh co..) + Vậy các từ gợi tả trong câu có chỗ nào chưa hợp lý? ( HS sẽ nhận ra đó là cách dùng từ mênh mông, từ trải không phù hợp cho miêu tả dòng sông. Từ mênh mông gợi cảm giác về độ rộng không giới hạn; Trải là mở rộng bề mặt về 4 phía. Nhưng dòng sông có giới hạn là đôi bờ và nó kéo dài, vì vậy hai từ này dùng chưa đúng) + Vậy ta có thể diễn đạt lại câu như thế nào? Chẳng hạn: Khúc sông chảy qua làng em rộng lắm! Đứng bên này nhìn sang chẳng thấy bờ bên kia. * Chữa lỗi về câu về đoạn văn về diễn đạt Các lỗi về câu thường gặp ở tiểu học là câu thiếu chủ ngữ hoặc vị ngữ, câu chỉ có thành phần phụ chỉ địa điểm hoặc thời gian, nguyên nhân, kết quả... Thiếu thành phần chính (tức là cả cụm chủ vị ), nêu ý chưa chọn vẹn , câu có nhiều từ ngữ thừa, rườm rà, lủng củng. Cách chữa: giáo viên kẻ bảng thành ba cột. CÂU SAI LỖI NGỮ PHÁP CÂU ĐÃ ĐƯỢC SỬA THÀNH CÂU ĐÚNG 10
11. Ví dụ: Đứng trước cảnh đẹp nên thơ của dòng sông La. Em càng thấy yêu quý quê hương mình tha thiết. - Em có nhận xét gì về hai câu văn trên? ( Về cách dùng từ, đặt câu? ) ( Câu sai ngữ pháp: Đứng trước cảnh đẹp nên thơ của dòng sông La chỉ mới là một nhóm từ ngữ.) - Em có thể sửa lại thế nào? ( Thay vì điền dấu chấm ở sau từ sông La, em điền dấu phẩy để tạo ra trạng ngữ) * Giáo viên có thể thay đổi hình thức sửa bằng cách cho hai em đổi vở cho nhau để tìm ra lỗi sai kết hợp cùng giáo viên để tìm ra cách sửa sai. - Với hình thức này, tôi cho học sinh tạo thành nhóm đôi theo năng lực (giỏi, khá, trung bình) hoặc Đôi bạn cùng tiến. Các em đổi vở, đọc bài của bạn, phát hiện lỗi, nêu lỗi và hướng sửa, trao đổi xem bạn có đồng ý với cách sửa như vậy không , ngoài ra còn có thể phát hiện thêm một số lỗi giáo viên bỏ sót. Sau đó cùng trao đổi, kiểm tra, chia sẻ kinh nghiệm làm bài và chữa lỗi với bạn. * Có thể cho các em thảo luận trong nhóm để tìm ra cách sửa sai. - Với cách làm này tôi thường chia nhóm theo năng lực, sở trường của học sinh rồi giao việc: + Nhóm học sinh trung bình: Tìm lỗi chính tả của các bạn trong nhóm rồi thảo luận, tìm cách sửa. + Nhóm học sinh khá: Tìm từ dùng sai, câu lủng củng...rồi tìm cách sửa. + Nhóm học sinh giỏi, có năng khiếu với yêu cầu cao hơn: Tìm câu hay trong bài của bạn, thêm hình ảnh so sánh hoặc nhân hóa để câu văn được sinh động hơn, hoặc chuyển mở bài trực tiếp thành gián tiếp, kết bài không mở rộng thành kết bài mở rộng...Sau đó đọc lại bài đã sửa và đọc mẫu cho cả lớp tham khảo. Tóm lại: Hệ thống câu hỏi dành cho phần này là làm cho học sinh chỉ ra được. - Câu sai ở đâu? - Lý do sai? . Nêu cách sửa. Và đặc biệt với phần chữa lỗi bao giờ tôi cũng đảm bảo chữa từ lỗi dễ, lỗi đơn giản đến những lỗi khó, phức tạp. Ví dụ: Trong một giờ trả bài tôi đi từ việc hướng dẫn nhận xét, chữa lỗi về: - Bố cục. 11
12. - Chính tả - Cách dùng từ - Câu, về đoạn văn, cách diễn đạt nội dung. Về cách diễn đạt, nó là một loại lỗi bao quát nhiều vấn đề. Cho nên cần xắp xếp nó ở bài tập thứ tư trở đi nó thuộc câu, đoạn, lỗi khó. Đôi khi chỗ này phải kết hợp với phương pháp diễn dịch , giảng giải để làm sáng tỏ vấn đề cho học sinh. * Song song với việc chữa lỗi và đọc cho học sinh nghe những câu văn hay, đoạn văn hay để giúp các em học tập. Đồng thời người giáo viên còn phải hướng dẫn các em biết cách lựa chọn chi tiết diễn đạt bằng câu văn có hình ảnh và sử dụng một số biện pháp tu từ đã học để giúp các em những bài viết cô đọng, giàu hình ảnh. 4. Cách thức quy trình thực hiện biện pháp Trong công cuộc đổi mới hiện nay , sự phát triển của đất nước , cần phái có những con người năng động , sáng tạo, tự lực, tự cường . Nhu cầu này đồi hỏi phải có sự điều chỉnh mục tiêu , nội dung Chương trình bậc Tiểu học một cách phù hợp . Phân môn Tập làm văn của các khối lớp học chương trình hiện hành nói chung là một phân môn có vị trí quan trọng của môn Tiếng Việt .Nó đòi hỏi học sinh vận dụng những kiến thức tổng hợp từ nhiều phân môn khác nhau . Để làm một bài văn không những học sinh phải sử dụng cả bốn kỹ năng : nghe , nói, đọc, viết mà còn phải sử dụng các kỹ năng về cuộc sống thực tiễn , cách nhìn nhận , quan sát . Việc nghiên cứu để xây dựng đề tài sáng kiến kinh nghiệm này đã tiến hành trong thời gian giảng dạy của tôi , được bản thân tôi tích lũy và rút kinh nghiệm ghi vào nhật kí dạy học . Những kết quả giảng dạy được tôi thường xuyên cập nhật để so sánh , rút kinh nghiệm vào từng thời điểm trong năm học. Từ đó đề ra những biện pháp để giảng dạy đạt kết quả cao hơn. III. THỰC NGHIỆM BIỆN PHÁP TẠI ĐƠN VỊ 1.Đối tượng , nội dung , phương pháp thực nghiệm a. Đối tượng thực nghiệm - 31 học sinh lớp 5C trường Tiểu học Trường Thọ huyện An Lão – Hải Phòng b. Nội dung , biện pháp thực nghiệm 12
13. - “Rèn kỹ năng viết văn tả cảnh” nhằm nâng cao chất lượng làm văn cho học sinh lớp 5. - Vận dụng công nghệ thông tin (trình chiếu tranh ảnh hoặc video những cảnh đẹp của đất nước theo từng chủ đề của bài yêu cầu) vào tiết dạy văn tả cảnh trong bước quan sát, tìm ý giúp học sinh có kĩ năng làm văn tốt nhất. 2.Tiến trình thực nghiệm Đề tài là cơ sở để giáo viên nghiên cứu và thực hiện trong qua trình giảng dạy phân môn Tập làm văn . Giúp giáo viên từng lúc lấp đi lỗ hổng kiến thức về hoạt động nói- viết , dần nâng cao trình độ học sinh trong lớp , giúp học sinh tự tin trong học tập . Đề tài đang trong quá trình nghiên cứu và thực hiện bước đầu có hiệu quả khả quan . Vì vậy đề tài có khả năng ứng dụng và triển khai cho tất giáo viên khối lớp 5 trong đơn vị cùng thực hiện và từng lúc bổ sung để việc dạy viết văn tả cảnh cho các em đạt hiệu quả cao . Đây là cơ sở nền tảng cho các em học tốt phân môn Tập làm văn khi lên cấp Trung học cơ sở. 3.Đánh giá kết quả thực nghiệm Qua quá trình nghiên cứu , thực hiện đề tài , việc dạy tiết Tập làm văn tả cảnh cho các em lớp 5C tôi chủ nhiệm đạt được kết quả khá khả quan . Học sinh mạnh dạn , tự tin hơn trong học tập, kĩ năng viết văn tốt hơn , vốn từ phong phú , câu văn rõ ràng giàu cảm xúc , biết chọn lọc những chi tiết miêu tả nổi bật .Đặc biệt so với đầu năm đến giữa học kì I , tôi thấy các em đã có tiến bộ rõ rệt về kĩ năng viết văn và quan sát để lựa chọn cảnh vật để tả. Bài văn không còn mang tính liệt kê, câu văn rời rạc , thiếu trọng tâm. Kết quả thu được đến giữa học kì I như sau Kết quả thu được (tỉ lệ %) Nội dung khảo sát Đầu năm Giữa kì I Biết dùng từ , câu văn có hình ảnh 23,6 89,5 Câu văn liên kết , tả đúng trọng tâm bài 28,9 84,2 Các ý sắp xếp trong bài văn logic, bài văn 21,2 81,5 đủ bố cục 3 phần Biết sử dụng các biện pháp nghệ thuật 28,9 89,5 trong bài Bài viết đạt trung bình trở lên 31,6 92,1 13
14. Đề tài trong qua trình nghiên cứu và thực hiện bước đầu có hiệu quả khả quan .Vì vậy tôi thiết nghĩ nó có khả năng ứng dụng và triển khai cho tất cả giáo viên trong cùng đơn vị cùng bổ sung và thực hiện trong việc giảng dạy hoạt động rèn kĩ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 5 đạt hiệu quả cao . IV. KẾT LUẬN , ĐỀ XUẤT 1.Một số bài học kinh nghiệm Từ thực tế giảng dạy và kết quả nêu trên , bản thân tôi rút ra những bài học kinh nghiệm sau: - Tìm hiểu kỹ đối tượng học sinh, đặc điểm tâm lý của học sinh. - Hiểu và nắm chắc đặc điểm, chức năng của văn miêu tả và cần giúp các em hiểu rõ các đặc điểm ấy ngay từ tiết đầu tiên của thể loại văn miêu tả. - Cung cấp vốn từ và giúp học sinh biết cách dùng từ đặt câu, sử dụng các biện pháp và giải pháp nghệ thuật khi miêu tả là hết sức cần thiết. - Vì tập làm văn là phân môn thực hành tổng hợp của tất cả các phân môn thuộc môn Tiếng Việt nên muốn dạy tập làm văn có chất lượng cần thiết phải dạy tốt các phân môn còn lại. -Giáo viên cần chuẩn bị chu đáo trước khi lên lớp, để khi thực hiện kế hoạch bài học trên lớp giáo viên cần đọc cho học sinh nghe các câu văn, câu thơ có sử dụng các biện pháp nghệ thuật, cung cấp cho các em những đoạn văn mẫu giúp các em mở rộng vốn từ hiểu biết và từ đó học tập vận dụng vào bài làm của mình. - Cần coi tiết trả bài như một khâu không thể thiếu của các hoạt động tiếp theo. Trả bài là tiết học mà giáo viên dành nhiều thời gian để sửa lỗi cho học sính, giúp học sinh điều chỉnh những sai sót mắc phải trong bài viết để bài viết sau sẽ hoàn chỉnh hơn, hấp dẫn hơn. - Cần khuyến khích, động viên, khen thưởng những em có bài viết hay để các em phát huy tinh thần. 2.Hiệu quả, lợi ích thu được do áp dụng giải pháp. a) Hiệu quả kinh tế: - Sử dụng giải pháp này có hiệu quả kinh tế là phụ huynh, giáo viên và Nhà trường không phải mất kinh phí mua đồ dùng , không tốn về mặt kinh tế . - Có thể nói giải pháp này vận dụng được bất kì lúc nào, cơ sở vật vất nào của học sinh và nhà trường mà không cần phải cầu kì chuẩn bị trước. 14
15. - Giải pháp này nhìn qua đã biết tiết kiệm được rất nhiều thời gian của các em học sinh và phụ huynh cũng như giáo viên vì tính ngắn gọn của nó. - Tạo hứng thú cho học sinh khi tiếp cận môn học, không còn sự buồn tẻ khi bắt đầu tiết học vốn coi là khó khăn. b) Hiệu quả về mặt xã hội: - Giải pháp đem lại hiệu quả xã hội cho rất nhiều người, đặc biệt là đối tượng học sinh lớp 5 và các cấp học cao hơn. Giải pháp giúp cho học sinh sáng tạo, tư duy và ghi nhớ tốt hơn. Phát triển nhận thức và rèn kĩ năng sống trong môn Tập làm văn cũng như các môn học khác. - Học sinh được tiếp cận những công nghệ hiện đại phù hợp sự phát triển của xã hội. Phụ huynh cũng rất yên tâm khi con em họ tìm được niềm vui trong học tập. c) Giá trị làm lợi khác: - Là tài liệu bổ sung cho bản thân tôi trong quá trình giảng dạy sau này. - Là tài liệu giảng dạy cho giáo viên, học sinh lớp 5 nói riêng và giáo viên Tiểu học nói chung. - Giúp cho học sinh có phương pháp học một cách khoa học, giáo viên và PHHS kiểm tra kiến thức của con em mình một cách dễ dàng, hệ thống và thuận tiện. 3.Kết luận - Kĩ năng viết văn tả cảnh đối lớp 5 rất quan trọng . Qua thực nghiệm đề tài , thực nghiệm biện pháp đã nêu trên , tôi thấy rất hiệu quả thiết thực . Có thể con số không phản ánh hết thực tế mà thiết thực ở chỗ là hầu hết học sinh biết ghi nhớ chọn lọc những chi tiết miêu tả, biết cách quan sát và tạo hứng thú cho các em trong giờ học văn .Với đề tài này thực nghiệm chủ yếu đòi hỏi giáo viên phải chịu khó nghiên cứu kĩ nội dung chương trình sách giáo khoa , vận dụng công nghệ thông tin video phù hợp với từng bài . 4.Những kiến nghị , đề xuất a. Về phía nhà trường . Đề nghị nhà trường tạo điều kiện đầy đủ về trang thiết bị cả cở sở vật chất vận dụng đề tài trong toàn trường để đánh giá hiệu quả của đề tài một cách chắc chắn . b.Về phía PGD 15
16. Đề tài trên mặc dù trong thời gian ngắn với kinh nghiệm có hạn tôi đã rất cố gắng song nội dung vẫn còn những thiếu sót. Rất mong được sự đóng góp ý kiến của Hội đồng thẩm định và các đồng nghiệp để sáng kiến của tôi được hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! CƠ QUAN ĐƠN VỊ Hải Phòng, ngày tháng 11 năm 2021 ÁP DỤNG SÁNG KIẾN Tác giả sáng kiến Nguyễn Thị Hoa 16